|
Ziekteverwekker
Listeriose wordt veroorzaakt door Listeria monocytogenes, een saprofytaire
(in aarde en grondwater levende) bacterie, die voorkomt bij mens en dier.
Besmettingsbron en wijze van overdracht
De belangrijkste bronnen van besmetting zijn de bodem, dieren (vooral
schapen, geiten en runderen) en voedingsmiddelen. Alhoewel de bacterie
vrijwel overal voorkomt, raakt de mens bijna altijd geïnfecteerd door het
eten van besmette voedingswaren.
Besmetting van de voedingsmiddelen treedt op door het gebruik van rauwe
ingrediënten die reeds besmet waren, zoals zachte kazen gemaakt van
ongepasteuriseerde melk (bijvoorbeeld sommige soorten brie, camembert, feta
en blauwe kaas) en vleesproducten (zoals gehakt, filet américain en paté).
Ook kan gedurende het productieproces ‘kruisbesmetting’ optreden, zoals
bijvoorbeeld bij de bereiding van kant-en-klaar producten, het wassen van
sla met besmet water etcetera. Berucht zijn ook verpakte gerookte vissoorten
Listeria monocytogenes is een bacterie die, in tegenstelling tot de meeste
andere bacteriën, zeer goed groeit onder koelkastomstandigheden. Bewaring in
de koelkast van de besmette voedingswaar heeft weinig effect in het
bestrijden van de listeriabesmetting, omdat de bacterie ook bij 4 0C
doorgroeit, met name in een vochtige omgeving. De koelkast zelf kan zelfs
een besmettingsbron gaan worden. In een recent onderzoek in Ierland
(gepubliceerd in 2005) werden in duizend huishoudens de koelkasten
onderzocht, waarbij in 60 gevallen Listeria gekweekt kon worden uit de
koelkast.
Overdracht van mens op mens komt eigenlijk zelden voor, met uitzondering van
de moeder-kind infectie. Zwangeren kunnen hun baby besmetten tijdens de
zwangerschap (infectie van de ongeboren baby) of bij de geboorte van de
baby.
Mensen die genezen zijn van de infectie, kunnen nog tot enkele maanden
Listeria uit blijven scheiden in hun ontlasting. Moeders blijven tot 10
dagen na de bevalling een bron van besmetting via urine en vaginale
afscheiding.
Ziekteverschijnselen bij de mens
De tijd die verloopt tussen het oplopen van de besmetting en het optreden
van verschijnselen is gemiddeld twee à vier weken, maar kan variëren van
enkele dagen tot enkele maanden.
Bij gezonde personen verloopt de ziekte vaak zonder symptomen of met milde
griepverschijnselen. Ernstiger zijn de symptomen bij hele jonge kinderen,
ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem, zoals mensen die onder
behandeling zijn met cytostatica of corticosteroïden en hiv-geïnfecteerden.
Bij deze mensen kunnen hersenvliesontsteking of sepsis (bloedvergiftiging)
optreden. De infectie kan bij hen dodelijk verlopen.
Een aparte groep vormen zwangere vrouwen. Zij hoeven zelf niet ziek te
worden van een infectie met Listeria, maar lopen wel een kans op sterfte van
het ongeboren kind, vroeggeboorte of ernstige ziekte van het kind wanneer
het besmet raakt tijdens de geboorte.
Ziekteverschijnselen bij het dier
Vooral bij schapen, geiten en runderen ziet men listeriose. Er zijn drie
verschijningsvormen: hersenvliesontsteking, abortus en sepsis
(bloedvergiftiging). Vooral geiten en schapen zijn erg gevoelig en er kan
tot 30 procent sterfte optreden, als gevolg van hersenvliesontsteking.
Sepsis komt vooral voor onder lammeren. De besmettingsbron voor herkauwers
is vaak besmet kuilvoer.
Verspreiding en frequentie
Listeria is een zeer algemeen voorkomende bacterie, zowel in Nederland als
daarbuiten. In 2005 hebben 12 laboratoria die listeriabesmettingen
vaststellen, ruim 80 gevallen van de infectie gemeld. In Frankrijk worden
jaarlijks 300 à 400 gevallen gemeld.
Preventie
Risicogroepen, met name zwangere vrouwen, dienen risicovolle producten te
vermijden. Dat wil zeggen geen rauwe melk drinken, geen zachte kazen gemaakt
van rauwe melk, geen pâté, filet américain en geen rauwe/gerookte vis eten.
Verder moet men groente en fruit goed wassen. Verhitting doodt de bacterie.
Daarom moet alle voeding, zeker kant-en-klare maaltijden, goed verhit
worden. Verder is algemene hygiëne (handen wassen en drogen vóór het
bereiden van voedsel, ná wc-bezoek, ná contact met dieren, ná werken in de
tuin) van belang.
|
